وبلاگ
قانون مهریه ۱۴۰۵؛ مواد قانون مدنی و آخرین وضعیت قانون ۱۴ سکه
قانون مهریه یکی از پرکاربردترین و در عین حال پرچالش‌ترین بخش‌های حقوق خانواده در ایران است. هم کسانی که قصد ازدواج دارند و هم کسانی که می‌خواهند مهریه را مطالبه یا پرداخت کنند، باید از مبانی آن آگاه باشند. در سال ۱۴۰۵ بحث قانون جدید مهریه و طرح ۱۴ سکه بار دیگر در افکار عمومی مطرح شد؛ اما آیا قانون مهریه واقعاً تغییر کرده است؟ در این مطلب مواد قانون مدنی، قوانین لازم‌الاجرا، وضعیت طرح اصلاح قانون مهریه در مجلس و نحوه مطالبه مهریه را بررسی می‌کنیم. با ما همراه باشید.
اهمیت دانستن قانون مهریه و آخرین تغییرات آن
در اسلام مهریه حق زن شناخته می‌شود که پس از عقد نکاح به زن تعلق می‌گیرد و قابل دریافت است. میزان مهریه بستگی به توافق زوجین دارد و در هر دو نوع عقد دائم و موقت برای زن تعیین می‌شود. مهریه سقف قانونی ندارد و طرفین می‌توانند هر مقداری را که مالیت دارد، با رضایت یکدیگر به عنوان مهر قرار دهند.
قوانین مربوط به مهریه گاهی اصلاح می‌شود و طرح‌های جدیدی هم برای تغییر آن در مجلس مطرح می‌گردد. بنابراین پیش از ثبت یا مطالبه مهریه باید بدانید کدام قانون در حال حاضر لازم‌الاجرا است. اگر مهریه بدون اطلاع از قوانین ثبت شود، در زمان مطالبه مشکلاتی به وجود خواهد آمد. بهتر است پیش از تعیین و دریافت مهریه به یک وکیل مهریه خبره مراجعه کنید و این قوانین را بدانید تا بعداً دچار پشیمانی نشوید.
در صورتی که نیاز به دریافت مشاوره مهریه قبل از ازدواج به صورت تلفنی، آنلاین یا حضوری دارید، حتماً فرم زیر را پر کنید.
قوانین مهریه شامل نوع مهریه، نحوه محاسبه، شیوه دریافت و ضمانت اجرای آن است و آگاهی از آن به شما کمک می‌کند حق خود را به‌درستی مطالبه کنید یا بپردازید. (محاسبه مهریه به نرخ روز)
قانون جدید مهریه ۱۴ سکه در ۱۴۰۵؛ تصویب قانون مهریه به کجا رسید؟
مجلس شورای اسلامی در اول شهریور ۱۴۰۵ طرحی با عنوان «اصلاح موادی از قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی و قانون مدنی» را تصویب کرد که در افکار عمومی به «طرح مهریه» یا «قانون ۱۴ سکه» شهرت یافت. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، مطابق این طرح ضمانت اجرای مقرر در ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی (یعنی حبس) فقط برای مهریه تا ۱۴ سکه اعمال می‌شد و برای مازاد بر آن، توانایی مالی زوج ملاک بود. همچنین استفاده از ابزارهایی مانند پابند الکترونیک پیش‌بینی شده بود.
نکته مهم این است که تصویب مجلس به معنای لازم‌الاجرا شدن قانون نیست. این مصوبه باید به تأیید شورای نگهبان برسد. شورای نگهبان محدود کردن ضمانت اجرا به ۱۴ سکه را مغایر موازین شرع دانست و مصوبه را برای رفع ایرادات و ابهامات به مجلس بازگرداند. بنابراین تا زمان به‌روزرسانی این مطلب (مهر ۱۴۰۵) مهریه ۱۴ سکه نشده است و قانون ۱۳۹۴ همچنان مبنای عمل دادگاه‌ها و اجرای احکام است.
اصلاح قانون مهریه در مجلس؛ کلیات طرح چه می‌گوید؟
هدف طرفداران این طرح، کاهش زندانی شدن بدهکاران مهریه و ایجاد تعادل میان حق زن و توان مالی مرد بوده است. در مقابل، منتقدان معتقدند محدود کردن ضمانت اجرا، قدرت وصول مهریه را برای زنان کاهش می‌دهد. شورای نگهبان نیز تأکید کرد که اگر مرد توانایی پرداخت داشته باشد، باید دین خود را بپردازد و عبور مهریه از ۱۴ سکه نباید ضمانت اجرای وصول بخش مازاد را از بدهکار توانمند سلب کند.
آخرین قانون مهریه چیست و کدام مقررات اجرا می‌شود؟
در حال حاضر مبنای مطالبه و اجرای مهریه همان مواد ۱۰۷۸ تا ۱۱۰۱ قانون مدنی، تبصره ماده ۱۰۸۲ و قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴ است. پیش از هر اقدام، وضعیت نهایی طرح اصلاح قانون مهریه را از منابع رسمی (روزنامه رسمی و پایگاه‌های مجلس و شورای نگهبان) بررسی کنید، زیرا ممکن است مصوبه اصلاح‌شده دوباره به مجلس و شورای نگهبان برود و وضعیت تغییر کند.
بررسی مواد قانون مدنی درباره مهریه در ۱۴۰۵
در قانون مدنی مواد مختلفی برای تعیین و دریافت مهریه پیش‌بینی شده است. این مواد (از ماده ۱۰۷۸ تا ۱۱۰۱) که در فصل مربوط به مهر قرار دارند و بخشی از قانون مدنی خانواده محسوب می‌شوند، به زنان و مردان کمک می‌کند اطلاعات کاملی درباره حقوق و تکالیف خود در مورد مهریه به دست آورند.
ماده ۱۰۸۱؛ تأخیر در پرداخت مهریه و صحت عقد
در ماده ۱۰۸۱ قانون مدنی آمده است که اگر در عقد نکاح شرط شود که در صورت عدم تأدیه مهر در مدت معین، نکاح باطل باشد؛ نکاح و مهر صحیح است ولی شرط باطل است. بنابراین عدم پرداخت مهریه در موعد مقرر، هرگز موجب بطلان عقد نمی‌شود.
ماده ۱۰۸۲؛ مالکیت زن بر مهریه و تبصره شاخص قیمت
بر اساس این ماده از قانون مدنی، به مجرد عقد زن مالک مهر می‌شود و می‌تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید. همچنین طبق تبصره الحاقی این ماده، اگر مهریه وجه رایج باشد، متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه (که بانک مرکزی تعیین می‌کند) محاسبه و پرداخت می‌شود؛ مگر اینکه زوجین هنگام اجرای عقد به نحو دیگری توافق کرده باشند.
ماده ۱۰۸۳؛ مدت‌دار بودن و تقسیط مهریه
برای تأدیه تمام یا بخشی از مهریه می‌توان مدت زمان یا اقساط را در نظر گرفت. بنابراین اگر مرد توان پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد، می‌تواند از دادگاه درخواست تقسیط کند یا دادخواست اعسار بدهد؛ البته پذیرش آن منوط به تشخیص دادگاه است.
ماده ۱۰۸۴؛ تلف یا معیوب شدن مهریه عین معین
زمانی که مهریه زن عین معین باشد و دچار آسیب یا تلف شود؛ شوهر مسئول جبران عیب و تلف است. (ضامن مهریه کیست؟)
ماده ۱۰۸۵؛ حق حبس زن تا زمان دریافت مهریه
مطابق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی، زن می‌تواند تا زمانی که مهر به او تسلیم نشده از انجام وظایف زناشویی امتناع کند (حق حبس). البته مهریه باید حال (عندالمطالبه) باشد و این امتناع، حق نفقه را ساقط نمی‌کند.
ماده ۱۰۸۶؛ سقوط حق حبس پس از ایفای وظایف زناشویی
براساس ماده ۱۰۸۶ قانون مدنی، اگر زن پیش از دریافت مهریه، با اختیار خود به انجام وظایف زناشویی بپردازد، دیگر نمی‌تواند به استناد ماده ۱۰۸۵ از ایفای این وظایف امتناع کند.
ماده ۱۰۸۷؛ عدم ذکر مهریه در نکاح دائم و مهرالمثل
مطابق با این ماده، اگر در نکاح دائم مهریه ذکر نشود، نکاح صحیح است و طرفین می‌توانند بعد از عقد برای تعیین مهر تراضی کنند. اگر پیش از تعیین مهر نزدیکی صورت گیرد، زن مستحق مهرالمثل خواهد بود؛ یعنی مهری متناسب با جایگاه خانوادگی و اجتماعی او و مطابق عرف.
ماده ۱۰۸۸؛ فوت یکی از زوجین پیش از تعیین مهر و نزدیکی
در این ماده از قانون مدنی با توجه به ماده قبلی گفته می‌شود که اگر قبل از تعیین مهریه و قبل از نزدیکی یکی از زوجین بمیرد، زن مستحق مهری نیست.
ماده ۱۰۸۹؛ تعیین مهریه توسط شوهر یا شخص ثالث
در ماده ۱۰۸۹ قانون مدنی این امکان وجود دارد که اختیار تعیین مهریه به شوهر یا فرد ثالثی داده شود. در این صورت آن فرد یا شوهر می‌تواند مهر را به هر اندازه که بخواهد معین کند. بنابراین مهریه لزوماً توسط خانواده زن تعیین نمی‌شود و مرد یا یک فرد سوم هم می‌توانند آن را تعیین کنند.
ماده ۱۰۹۰؛ تعیین مهریه توسط زن و سقف مهرالمثل
در صورتی که تعیین مهریه به طور کامل بر عهده زن باشد؛ نمی‌تواند مقدار آن را بیشتر از مهرالمثل تعیین کند.
ماده ۱۰۹۱؛ معیارهای تعیین مهرالمثل
برای اینکه مهرالمثل تعیین شود باید وضعیت زن از نظر شرافت خانوادگی، وضعیت نزدیکان و صفات زن بررسی گردد.
ماده ۱۰۹۲؛ طلاق قبل از نزدیکی و پرداخت نصف مهریه
مطابق ماده ۱۰۹۲ قانون مدنی، اگر شوهر پیش از نزدیکی زن را طلاق دهد؛ زن می‌تواند نصف مهریه را دریافت کند. اگر شوهر پیش از طلاق مهریه را کامل پرداخت کرده باشد، می‌تواند نصف آن را پس بگیرد.
ماده ۱۰۹۸؛ بطلان نکاح پیش از نزدیکی و استرداد مهر
طبق ماده ۱۰۹۸ قانون مدنی، اگر عقد نکاح اعم از دائم یا منقطع باطل باشد و نزدیکی واقع نشده باشد، زن هیچ حق مهری ندارد و اگر شوهر مهر را به وی پرداخت کرده باشد می‌تواند آن را پس بگیرد.
ماده ۱۰۹۹؛ جهل زن به فساد نکاح و استحقاق مهرالمثل
در صورت جهل زن به فساد نکاح و وقوع نزدیکی، زن مستحق مهرالمثل است.
ماده ۱۱۰۰؛ مهریه مجهول، فاقد مالیت یا متعلق به غیر
در صورتی که مهرالمسمی مجهول باشد یا مالیت نداشته باشد، زن مستحق مهرالمثل است و اگر ملک غیر باشد مستحق مثل یا قیمت آن می‌باشد، مگر اینکه صاحب مال اجازه دهد.
ماده ۱۱۰۱؛ فسخ نکاح پیش از نزدیکی و حق مهر
اگر عقد نکاح پیش از نزدیکی فسخ شود، زن حق مهر ندارد؛ مگر در موارد خاصی مانند فسخ به سبب عنن (ناتوانی جنسی) شوهر که در این صورت زن مستحق نصف مهر است.
قانون مهریه در قانون آیین دادرسی مدنی؛ مرجع رسیدگی و نحوه مطالبه
قانون مدنی مبنای ماهوی مهریه را تعیین می‌کند، اما اینکه چگونه دعوا را مطرح کنید، بر عهده قانون آیین دادرسی مدنی و مقررات دادگاه خانواده است. دعوای مطالبه مهریه معمولاً در دادگاه خانواده مطرح می‌شود. مراحل کلی آن به این شرح است:
- تهیه سند ازدواج (سند رسمی) و تنظیم دادخواست مطالبه مهریه
- ثبت دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و ارجاع آن به دادگاه خانواده
- رسیدگی دادگاه و صدور حکم؛ در صورت قطعی شدن حکم، صدور اجراییه
- معرفی و توقیف اموال زوج (حساب بانکی، ملک، خودرو، حقوق) در اجرای احکام
- در صورت عدم معرفی اموال و عدم اثبات اعسار، امکان صدور حکم حبس طبق شرایط قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی
به‌علاوه، چون مهریه معمولاً مستند به سند رسمی است، زوجه می‌تواند طبق قواعد آیین دادرسی مدنی (ماده ۱۰۸) درخواست تأمین خواسته کند تا اموال زوج در جریان دادرسی توقیف شود. برای کاهش خطای شکلی و جلوگیری از اطاله دادرسی، بهتر است تنظیم دادخواست را به یک وکیل متخصص بسپارید.
قانون مهریه ۱۴۰۵ در یک نگاه؛ وجه رایج، ۱۱۰ سکه، حکم جلب و اعسار
- وجه رایج در مهریه
- قانون مهریه 110 سکه
- حکم جلب مهریه
- اعسار مهریه
طبق تبصره ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی، اگر مهریه وجه رایج تعیین شده باشد، باید متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه در زمان تأدیه نسبت به سال اجرای عقد (که توسط بانک مرکزی تعیین می‌شود) محاسبه و پرداخت شود. این قاعده در صورتی اجرا می‌شود که زوجین هنگام عقد به نحو دیگری توافق نکرده باشند.
اگر زن مطالبه مهریه از طریق دادگاه داشته باشد یا مرد بخواهد برای بری‌الذمه شدن مهریه را بپردازد، مهریه وجه رایج مطابق شاخص سالانه بانک مرکزی محاسبه می‌شود. در مهریه سکه، تعداد سکه ثابت است و در زمان پرداخت یا اجرا به نرخ روز محاسبه می‌شود.
بسیاری گمان می‌کنند مهریه فقط تا ۱۱۰ سکه قابل مطالبه است؛ در حالی که این‌طور نیست. قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی (۱۳۹۴) میزان مهریه را محدود نکرده و فقط ضمانت اجرای کیفری آن را مشخص کرده است. بر اساس ماده ۳ این قانون، برای ۱۱۰ سکه اول، اگر زوج اعسار خود را ثابت نکند، حبس ممکن است؛ اما برای مازاد بر ۱۱۰ سکه، حبس فقط در صورتی است که زن ملائت (توانایی مالی) زوج را اثبات کند.
مهریه ۱۱۴ سکه که در عرف زیاد شنیده می‌شود، یک عدد قراردادی (به تعداد سوره‌های قرآن) است و سقف یا حد قانونی نیست. در چنین مهریه‌ای نیز ۱۱۰ سکه در شمول ضمانت اجرای ۱۱۰ سکه اول و ۴ سکه باقی‌مانده در حکم مازاد قرار می‌گیرد.
پس از قطعی شدن حکم و صدور اجراییه، اگر زوج اموال خود را معرفی نکند و اعسارش هم پذیرفته نشود، بر اساس شرایط ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی امکان صدور حکم جلب یا حبس برای او وجود دارد. مرد نیز می‌تواند برای پرداخت مهریه درخواست تقسیط بدهد و دادگاه با توجه به وضعیت مالی او مبلغ اقساط را تعیین می‌کند.
در مواردی که وضعیت سابق مرد دلالت بر توانایی مالی وی داشته باشد یا مدیون در عوض دین، مالی دریافت کرده باشد؛ اثبات اعسار مهریه بر عهده مرد است؛ مگر اینکه ثابت کند آن مال تلف حقیقی یا حکمی شده است.
در صورتی که مدیون در عوض دین مالی دریافت نکرده باشد، هر زمان که زن خوانده دعوای اعسار باشد و نتواند ملائت فعلی یا سابق مرد را به دادگاه ثابت کند، ادعای اعسار با سوگند مدیون و مطابق تشریفات قانونی پذیرفته می‌شود.
اگر دادگاه اعسار مرد را بپذیرد، امکان حبس او وجود نخواهد داشت و معمولاً پرداخت مهریه به صورت اقساط تعیین می‌شود.
بنابراین زوجه می‌تواند با ارائه سند رسمی ازدواج به عنوان سند لازم‌الاجرا به اداره ثبت، از قسمت اجرائیات ثبت، مهریه خود را به اجرا بگذارد؛ در برخی موارد نیازی به ارائه دادخواست و رسیدگی در دادگاه نیست. برای اطمینان از شرایط پرونده، قبل از اقدام با وکیل مشورت کنید.
حداکثر مهریه چقدر است؟ قانون مهریه زن و مرد در یک نگاه
قانون مدنی برای مهریه حداکثر تعیین نکرده است و طبق ماده ۱۰۸۰، میزان مهر به تراضی طرفین بستگی دارد. بنابراین عبارت «قانون حداکثر مهریه» که در فضای مجازی شنیده می‌شود، مبنای قانونی ندارد. آنچه قانون محدود کرده، ضمانت اجرای کیفری است نه میزان مهریه.
برای مرد نیز راه‌هایی برای مدیریت پرداخت وجود دارد: درخواست تقسیط، دادخواست اعسار و توافق با زوجه. برای زن نیز شروط ضمن عقد (مانند شرط تنصیف دارایی یا وکالت در طلاق) می‌تواند حقوق او را تقویت کند. پیش از عقد، با یک وکیل متخصص درباره نوع و میزان مهریه مشورت کنید.
کلام پایانی
در این مقاله قانون مهریه در سال ۱۴۰۵ را بررسی کردیم؛ از مواد قانون مدنی و تبصره ماده ۱۰۸۲ تا قانون ۱۱۰ سکه، حکم جلب، اعسار و آخرین وضعیت طرح ۱۴ سکه. مهم‌ترین نکته این است که تصویب مجلس به معنای تغییر قانون نیست و تا تأیید شورای نگهبان، قوانین فعلی اجرا می‌شود. با توجه به اینکه قوانین ممکن است تغییر کند، پیش از هر اقدامی برای تعیین یا مطالبه مهریه با کارشناسان حقوقی مجموعه ما در ارتباط باشید.
سؤالات متداول قانون مهریه ۱۴۰۵
قانون مهریه چیست؟
قانون مهریه مجموعه مقرراتی است که نوع، میزان، نحوه پرداخت و ضمانت اجرای مهریه را مشخص می‌کند. مبنای اصلی آن مواد ۱۰۷۸ تا ۱۱۰۱ قانون مدنی، تبصره ماده ۱۰۸۲ و قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴ است.
قانون مهریه 14 سکه چیست؟
قانون ۱۴ سکه به طرح اصلاح موادی از قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی و قانون مدنی گفته می‌شود که مجلس در اول شهریور ۱۴۰۵ تصویب کرد و بر اساس آن ضمانت اجرای کیفری فقط تا ۱۴ سکه اعمال می‌شد. شورای نگهبان به آن ایراد گرفت و مصوبه برای اصلاح به مجلس بازگشت؛ بنابراین هنوز قانون لازم‌الاجرا نیست.
آیا مهریه 14 سکه شده است؟
خیر. مهریه سقف قانونی ندارد و عدد ۱۴ مربوط به ضمانت اجرای پیشنهادی در طرح مجلس بوده است، نه سقف اصل مهریه. تا زمان به‌روزرسانی این مطلب، این طرح لازم‌الاجرا نشده است.
آخرین قانون مهریه کدام است؟
حال حاضر مقررات لازم‌الاجرا شامل مواد ۱۰۷۸ تا ۱۱۰۱ قانون مدنی، تبصره ماده ۱۰۸۲ و قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی مصوب ۱۳۹۴ است. وضعیت نهایی طرح اصلاح قانون مهریه را از منابع رسمی پیگیری کنید.
قانون مهریه 110 سکه یعنی چه؟
یعنی طبق ماده ۳ قانون ۱۳۹۴ برای ۱۱۰ سکه اول، اگر زوج اعسار خود را ثابت نکند حبس ممکن است؛ ولی برای مازاد بر ۱۱۰ سکه، حبس فقط در صورتی است که زن ملائت زوج را ثابت کند. این قانون سقف مهریه نیست.