وبلاگ
مهریه عقد موقت؛ حداقل مقدار، قوانین و نحوه مطالبه مهریه در صیغه موقت
مهریه عقد موقت چگونه است؟ نکاح موقت (منقطع) در نظام حقوقی و شرعی جمهوری اسلامی ایران پذیرفته شده است و قانون مدنی احکام آن را مشخص کرده است. در بحث مهریه در عقد موقت باید به دو عامل مهم توجه کرد: اوّلین عامل مدّت زمانی است که برای اعتبار عقد موقت تعیین می‌شود و مورد بعدی مقدار مهریه‌ای است که برای این عقد در نظر گرفته می‌شود. ذکر مهر در عقد موقت شرط صحت آن است.
در این مقاله قصد داریم شما را از صفر تا صد با مهریه زن در عقد موقت آشنا کنیم. اگر شما هم به دنبال یافتن سوالات خود در این باره یا بخشیدن مهریه در عقد موقت هستید، این مطلب برای شماست. پس تا پایان ما را همراهی کنید.
علاوه بر این، به سوال مهمی که ذهن بسیاری از افراد را درگیر خود کرده است نیز در ادامه پاسخ داده شده است: اگر ازدواج موقت در جایی ثبت نشده باشد، آیا امکان گرفتن مهریه برای زن وجود دارد؟
آیا عقد موقت مهریه دارد؟ نگاهی به مهریه در نکاح موقت
عقد موقت، یکی از روش‌های تحقق امر ازدواج است که از آن به عنوان نکاح منقطع و یا ازدواج صیغه هم یاد می‌شود. این شکل از ازدواج در سیستم حقوقی ایران رسمیت دارد. پاسخ سوال «آیا عقد موقت مهریه دارد؟» مثبت است و نه‌تنها مهریه دارد، بلکه برای ثبت عقد موقت باید دو عنصر مدت زمان اعتبار عقد و مقدار مهریه آن مشخص شود.
اما چرا در قانون اینقدر به مهریه زن در عقد موقت تاکید می‌شود؟ عقد موقت، جز در مواردی خاص، لزوماً در دفتر رسمی ثبت نمی‌شود. به همین دلیل با تعیین مهریه، زوجه از بابت حق و حقوق خود آسوده خاطر می‌شود. ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی در این باره حکم صریحی دارد:
طبق ماده ۱۰۹۵ قانون مدنی، در نکاح منقطع (موقت) اگر مهر در عقد ذکر نشود، عقد باطل است.
به نوعی می‌توان عقد دائم و عقد موقت را از نظر الزامی بودن تعیین مهریه مقابل هم تلقی کرد. در عقد موقت تعیین مهریه یک الزام است و بدون آن عقد باطل می‌شود؛ اما در عقد دائم چنین قاعده‌ای وجود ندارد. زوجین می‌توانند بعد از جاری شدن عقد دائم درباره مقدار مهریه توافق کنند و در صورت عدم تعیین مهریه، زن می‌تواند به سراغ احکام مهرالمثل یا مهرالمتعه برود.
مهریه صیغه موقت و شرط صحت عقد
یکی از مهم‌ترین شرایط صحت عقد موقت، تعیین مهریه است. برای صحت عقد موقت علاوه بر شرایط عمومی (مانند قصد و رضا، موضوع معین و…) باید دو شرط زیر درباره مهریه ازدواج موقت رعایت شود:
- اول اینکه مدت زمان اعتبار عقد موقت به‌صورت معین مشخص شود. این الزام در مواد ۱۰۷۵ و ۱۰۷۶ قانون مدنی آمده است.
- دوم اینکه طبق ماده ۱۰۹۵، مهریه باید در عقد ذکر شود و عدم تعیین آن به منزله باطل بودن نکاح موقت است.
بنابراین مهریه یک عنصر اساسی در اعتبار عقد موقت است. احکام فصل مهر در قانون مدنی (از ماده ۱۰۷۸ به بعد) هم در نکاح دائم و هم در نکاح منقطع جاری است، مگر مواردی که قانون برای نکاح منقطع حکم خاصی دارد (مانند مواد ۱۰۹۵ تا ۱۰۹۷).
در صورت تمایل می‌توانید مقاله مربوط به صحت و شرایط ازدواج بدون تعیین مهریه را مطالعه کنید.
انواع مهریه در عقد موقت؛ فقط مهرالمسمی
در نکاح دائم، اگر مهریه تعیین نشود، عقد صحیح است و زن بر حسب شرایط مستحق مهرالمثل یا مهرالمتعه می‌شود (مواد ۱۰۸۷ و ۱۰۹۳). مهرالمتعه در صورتی است که شوهر پیش از نزدیکی و تعیین مهر زن را طلاق دهد، و مهرالمثل در صورتی است که نزدیکی انجام شده باشد. این دو نوع مهر تنها برای عقد دائم مطرح می‌شوند.
اما چون عدم ذکر مهریه در صیغه موجب بطلان آن می‌شود، در عقد موقت مهرالمثل و مهرالمتعه معنا ندارد و تنها نوع مهریه، همان مهری است که طرفین در عقد تعیین کرده‌اند (مهرالمسمی). ماده ۱۰۹۶ قانون مدنی نیز درباره سرنوشت مهر در این نکاح می‌گوید:
طبق ماده ۱۰۹۶ قانون مدنی، در نکاح منقطع فوت زن در مدت نکاح باعث سقوط مهر نمی‌شود.
بنابراین اگر زن در بازه زمانی ازدواج موقت فوت کند، مهریه او از بین نمی‌رود و به وراث وی می‌رسد. همچنین عقد موقت شفاهی هم اگر شرایط صحت را داشته باشد و مهریه در آن تعیین شده باشد، معتبر است؛ منتها در صورت اختلاف، اثبات آن در دادگاه باید با ادله قانونی انجام شود.
مهریه عقد موقت بدون دخول چه می‌شود؟
در نکاح موقت طلاق وجود ندارد و عقد با پایان مدت یا بخشیدن مدت از طرف مرد پایان می‌یابد. طبق ماده ۱۰۹۷ قانون مدنی، اگر شوهر پیش از نزدیکی تمام مدت نکاح را ببخشد، باید نصف مهر را به زن بپردازد. اما اگر نزدیکی انجام شده باشد، زن مستحق تمام مهریه است. به‌این‌ترتیب مهریه عقد موقت بدون دخول در صورت بذل مدت، نصف مهر خواهد بود.
حداقل مهریه در صیغه موقت چقدر است؟ مهریه عقد موقت چه مقدار باشد؟
قانون برای مهریه نه حداقل و نه حداکثر تعیین نکرده است و عبارت «مهریه قانونی» به معنای مبلغ ثابتی که قانون مشخص کرده باشد، وجود ندارد. طبق ماده ۱۰۸۰ قانون مدنی، تعیین مقدار مهر منوط به تراضی طرفین است. بنابراین مهریه عقد موقت چقدر است را توافق زوجین تعیین می‌کند.
آنچه قانون در این باره الزام می‌کند، ویژگی‌های مال مهریه است. طبق ماده ۱۰۷۸، هر چیزی که مالیت داشته و قابل تملک باشد می‌تواند مهر قرار گیرد و در ماده ۱۰۷۹ آمده است که مهر باید به اندازه‌ای معلوم باشد که جهل به آن برطرف شود. همچنین مهریه باید مشروع باشد؛ برای نمونه مشروبات الکلی که در فقه اسلامی مالیت ندارند نمی‌توانند مهر قرار گیرند. این قواعد تنها مختص صیغه موقت نیست و درباره عقد دائم هم صدق می‌کند.
آیا مهریه در عقد موقت باید پول باشد؟
خیر. مهریه در عقد موقت لزوماً پول نیست و می‌تواند هر چیز دارای ارزش مالی مانند وجه نقد، سکه، طلا، ملک، خودرو یا حتی منفعت و عمل دارای ارزش باشد. اگر مال مورد نظر متعلق به شوهر نباشد، طبق ماده ۱۱۰۰ باید رضایت مالک جلب شود و در غیر این صورت زن مستحق مثل یا قیمت آن خواهد بود.
مهریه عقد موقت چی باشه؟ مثالی برای فهم بهتر
اگر قصد دارید به فهم بهتری درباره قوانین مهریه در صیغه موقت برسید، به این مثال توجه کنید. زن و مردی که می‌خواهند از طریق عقد موقت به هم محرم شوند، ممکن است مهریه برایشان ملاک اصلی نباشد؛ اما ذکر آن برای صحت عقدشان ضروری است. بنابراین باید چیزی با ارزش مالی و مشروع را انتخاب کنند و به عنوان مهریه ازدواج موقت درباره آن توافق کنند.
قوانین مهریه در ازدواج موقت دختر باکره
وقتی زن در ازدواج موقت یک دختر باکره باشد، این امر حساسیت بیشتری پیدا می‌کند. مهریه ازدواج موقت برای دختر باکره مانند سایر زنان به توافق طرفین تعیین می‌شود و قانون مقدار خاصی برای آن مقرر نکرده است.
تفاوت اصلی در شرط اجازه ولی است: طبق ماده ۱۰۴۳ قانون مدنی، ازدواج دختر باکره منوط به اجازه پدر یا جد پدری است و در صورت امتناع بدون دلیل موجه، دادگاه می‌تواند اجازه دهد. علاوه بر آن، یکی از مهم‌ترین قوانین مهریه عقد موقت درباره پایان عقد، در ماده ۱۰۹۷ آمده است:
اگر مرد پیش از نزدیکی تمام مدت نکاح موقت را ببخشد، باید نصف مهریه را به زن بپردازد؛ اما اگر نزدیکی انجام شده باشد، تمام مهریه به زن تعلق می‌گیرد.
به همین دلیل باید با دقت کامل مبلغ مهریه را تعیین کرد و درباره آن به توافق رسید. اما یک سوال مهم باقی می‌ماند: اگر ازدواج موقت در جایی ثبت نشده باشد، آیا امکان گرفتن مهریه برای زن وجود دارد؟ در ادامه به این سوال پاسخ می‌دهیم.
مهریه صیغه موقت ثبت‌نشده را چگونه می‌توان مطالبه کرد؟
طبق ماده ۲۱ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱، ثبت نکاح موقت در مواردی مانند بارداری زوجه، شرط ضمن عقد یا توافق طرفین الزامی است. اما ثبت‌نشدن عقد موقت به معنای بی‌اعتباری آن نیست. اگر عقد شرایط صحت را داشته و مهریه در آن تعیین شده باشد، حتی بدون داشتن صیغه نامه محضری مرد موظف به پرداخت مهریه است.
البته در قوانین مهریه در صیغه موقت مشکل اصلی، اثبات است. زن باید در دادگاه خانواده هم وجود ازدواج موقت و هم مقدار مهریه را ثابت کند. این کار با ادله قانونی مانند شهادت شهود (دو مرد یا یک مرد و دو زن)، اقرار مرد در دادگاه، سوگند و مدارکی مانند صیغه‌نامه غیررسمی، پیامک یا سایر مستندات ممکن است. توجه کنید که اگر اصلاً مهریه‌ای در عقد تعیین نشده باشد، عقد موقت باطل است و موضوع مطالبه مهریه مطرح نخواهد بود.
سخن آخر
مهریه را می‌توان اصلی‌ترین مولفه عقد موقت دانست. این عامل سبب امنیت خاطر زن از بابت دریافت حق و حقوق خود می‌شود. اگر ذکر مهریه در قانون مدنی برای عقد موقت الزامی نبود، هیچ تضمینی برای جلوگیری از ضایع شدن حق زن وجود نداشت.
در این مقاله دانستید که قانون برای مهریه عقد موقت حداقل یا حداکثری تعیین نکرده و هر چیز دارای ارزش مالی و مشروع که قابل تملک باشد، می‌تواند مهریه صیغه موقت باشد. نیازی نیست مهریه پول باشد، اما بدون ذکر آن عقد باطل است و در صورت بخشیدن مدت پیش از نزدیکی، نصف مهر به زن تعلق می‌گیرد. امیدواریم با خواندن این مطلب درباره مهریه عقد موقت، به پاسخ سوالات خود درباره قوانین گرفتن مهریه ازدواج موقت رسیده باشید.
سؤالات متداول مهریه عقد موقت
مهریه عقد موقت چقدر است؟ مهریه در عقد موقت چه مقدار است؟
قانون مقدار مشخصی برای مهریه عقد موقت تعیین نکرده است. مبلغ یا میزان مهریه را زوجین با توافق تعیین می‌کنند و «مهریه قانونی» ثابتی وجود ندارد.
انواع مهریه در عقد موقت کدام‌اند؟
در عقد موقت فقط مهرالمسمی، یعنی مهری که در عقد تعیین شده است، وجود دارد. مهرالمثل و مهرالمتعه مخصوص نکاح دائم‌اند، چون در عقد موقت عدم ذکر مهر موجب بطلان عقد می‌شود.
مهریه عقد موقت بدون دخول چه می‌شود؟
طبق ماده ۱۰۹۷ قانون مدنی، اگر شوهر پیش از نزدیکی تمام مدت نکاح را ببخشد، باید نصف مهریه را به زن بپردازد. اگر نزدیکی انجام شده باشد، زن مستحق تمام مهریه است.
اگر مهریه در عقد موقت ذکر نشود چه می‌شود؟
عقد باطل است (ماده ۱۰۹۵). به همین دلیل در این حالت مهرالمثل یا مهرالمتعه هم به زن تعلق نمی‌گیرد.
اگر زن در مدت ازدواج موقت فوت کند، مهریه چه می‌شود؟
طبق ماده ۱۰۹۶ قانون مدنی، فوت زن در مدت نکاح منقطع باعث سقوط مهر نمی‌شود و مهریه به وراث او می‌رسد.